loading...
Το μυστήριο του θανάτου και τα αληθινά μνημόσυνα
skepseis-gyrw-apo-th-mnhmh-tou-thanatou.jpg

Μωϋσέως μοναχού, του Αγιορείτου

[…] Έχοντας υπ’ όψη μας όλα τα παραπάνω αντιλαμβανόμαστε τη μεγάλη σημασία της μνήμης του θανάτου, του χαροποιού πένθους της Εκκλησίας μας, την προετοιμασία μας για την έξοδό μας από αυτή τη ζωή, για την είσοδό μας στην αιώνια, την απαραίτητη, αναγκαία και σπουδαία προσευχή όλων κατά τη νεκρώσιμη ακολουθία και τα μνημόσυνα, που δυστυχώς συχνά έχουν εξελιχθεί σε τυπικές, κουραστικές, καθηκοντολογικές υποχρεώσεις και κοινωνικές εκδηλώσεις. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει να κηδεύουμε τους νεκρούς μας σεμνά, όπως είναι συμφέρον για εμάς και για εκείνους. Η κύρια προς εκείνους βοήθεια είναι διά ελεημοσυνών γενναίων, υπέρ αναπαύσεως των ψυχών τους κι όχι περιττή πολυτέλεια κηδεύσεως και ταφής.

Συχνά δεν ιερουργείται το μυστήριο του θανάτου, η ελπίδα της αναστάσεως, η αγάπη στους πενθούντες και η λυτρωτική πορεία προς την ατελεύτητη Βασιλεία των Ουρανών. Οι νεκροί τιμώνται με ταφή μέσα στο χώμα. Η καύση των νεκρών είναι ασέβεια κατά των κεκοιμημένων, όπως είπαμε. Τους ενταφιάζουμε ως να τους σπείρουμε, γιατί πιστεύουμε ακράδαντα ότι θ’ αναστηθούν. Οι πολυτέλειες των ωρών αυτών δεν βοηθούν διόλου τους νεκρούς μας, αλλά μόνο κολακεύουν τη ματαιοδοξία μας. Για τα μνημόσυνα αρκεί το σιτάρι, τα κόλλυβα, που συμβολίζουν την ανάσταση. Δεν θα πρέπει να γίνονται μνημόσυνα κι αντί κολλύβων να ευλογούνται διάφορα γλυκίσματα. Κατά τα μνημόσυνα είναι πολύ καλή η πνευματική προετοιμασία των συγγενών διά προσευχής και συμμετοχής στ’ άγια μυστήρια. Οι ελεημοσύνες είναι το καλύτερο μνημόσυνο για τους κεκοιμημένους, γιατί ελκύουν το έλεος του Πανάγαθου Θεού.

Ο τάφος λέγεται μνήμα, σχέση έχοντας με τη μνήμη. Η μνήμη των κεκοιμημένων μάς κάνει να τους μνημονεύουμε, να μνημονεύουμε και το δικό μας τέλος, αλλά να έχουμε και παντοτινή μνήμη της Αναστάσεως. Τελικά, μνημείο σημαίνει μνήμη ζωής, μνήμη Αναστάσεως. Σε κάθε μνήμα διαλαλεί ο άγγελος αυτό που είπε στις μυροφόρες: «Τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν;» ο θάνατος νικήθηκε. Η νέα διάσταση και προοπτική είναι η Ανάσταση. Γι’ αυτό ο απόστολος Παύλος λέγει στον Απόστολο Τιμόθεο: «Μνημόνευε Ἰησοῦν Χριστὸν ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν». Ο δε άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει: «Ο Θάνατος δεν είναι πιά θάνατος, αλλά ύπνος και μετάσταση».

Έτσι, φυσικά, δικαιολογείται ο πόνος και το δάκρυ στο πένθος, όπως κι ο Χριστός, ως άνθρωπος, δάκρυσε στο μνήμα του φίλου του, Λαζάρου, κι η Παναγία στον Σταυρό του Χριστού. Δεν επιτρέπεται, όμως, στους χριστιανούς ο απελπιστικός θρήνος. Γιατί δεν πρόκειται για χαμό, γι’ αφανισμό, αλλά για προσωρινό χωρισμό. Οι υπερβολές φανερώνουν κενοδοξία και τελικά ασυμπάθεια προς τους προσφιλείς κεκοιμημένους. Η υπερβολική, πάλι, τιμή των νεκρών αποτελεί πρόβλημα. Να πηγαίνει κανείς κάθε ημέρα στο κοιμητήριο και να μην πηγαίνει στην Εκκλησία και να μη μετέχει στη μυστηριακή ζωή. Η Εκκλησία μας δεν είναι Εκκλησία νεκρών, αλλά ζώντων και τους νεκρούς ζωοποιεί. (αρχιμανδρίτης Δανιήλ Αεράκης).

Έτσι, έχουμε μια επαναστατική νέα διάσταση, πληροφόρηση, παραμυθία κι ανακαίνιση δίνοντάς μας ο Αναστημένος Χριστός μετάγγιση νέας ζωής, ζωής αιώνιας. Κατά τον απόστολο Παύλο: «Νυνὶ Χριστὸς ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο», όλων των κεκοιμημένων. Ο παλαιός Αδάμ έφερε με την αμαρτία θάνατο. Ο νέος Αδάμ ο Χριστός έφερε ζωή, όπως λέγει πάλι ο Θείος Παύλος: «Ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνῄσκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται».

Κατά τη Μεγάλη Παρασκευή ψάλλουμε τον Επιτάφιο της Ζωής. Κατά το «ἡ Ζωὴ ἐν Τάφῳ», κατά την Ανάσταση, όμως, πανηγυρίζουμε τον θάνατο του θανάτου ψάλλοντας: «θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν, ᾌδου τὴν καθαίρεσιν, ἄλλης βιοτῆς, τῆς αἰωνίου, ἀπαρχήν. Καὶ σκιρτῶντες ὑμνοῦμεν τὸν αἴτιον, τὸν μόνον εὐλογητὸν τῶν Πατέρων Θεὸν καὶ ὑπερένδοξον».

Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός και Αγιορείτης απλά και περιεκτικά λέει: «Πρέπει καὶ ἡμεῖς οἱ εὐσεβεῖς χριστιανοὶ ἀπὸ σήμερον καὶ ὕστερα νὰ μὴ κλαίωμεν τοὺς ἀποθαμένους ὡσὰν τοὺς ἀσεβεῖς καὶ ἀπίστους, ὅπου δὲν ἐλπίζουν ἀνάστασιν».

Στο Άγιον Όρος γνωρίσαμε μακάριους Γέροντες να προσμένουν με χαρά το τέλος τους και ν’ αναπαύονται εν ειρήνη. Βιώσαμε σ’ ένα μέτρο τι θα πει υπέρβαση του θανάτου. Είναι ιδιαίτερα ευλογημένοι οι άνθρωποι που γνωρίζουν γιατί ζουν και γιατί πεθαίνουν, που μνημονεύουν τον θάνατο, που έχουν πληροφορηθεί αληθινά ότι το πολίτευμά μας είναι στον ουρανό, έχουν ξεπεράσει τον τρόμο του θανάτου, έχουν βέβαιη την πίστη και την ελπίδα της αναστάσεως, προσδοκούν ανάσταση νεκρών και ζωή του μέλλοντος αιώνος.

*Μοναχού Μωϋσέως Αγιορείτου, Ο Άγιος Πόνος, Μαθητεία στην επίσκεψη του πόνου στη ζωή μας, έκδ. Κέντρου Βιοϊατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας, Αθήνα 2005, σελ. 206-208.