loading...
Η ψυχαγωγία των παιδιών
h-psyxagwgia-twn-paidiwn.jpg

Η ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Δρος Άννας Παραδεισιώτου

Η ψυχαγωγία κατά τους αρχαίους Έλληνες αναφέρεται στην αγωγή και καλλιέργεια της ψυχής.

Με ψυχολογικούς όρους θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναφέρεται σε εκείνες τις διαδικασίες και δραστηριότητες που προάγουν την ωρίμανση, τον εμπλουτισμό και την εξελικτική διαφοροποίηση της προσωπικότητας, μια και αυτός ο όρος στον χώρο της ψυχολογίας είναι πλησιέστερος στον ορισμό της ψυχής από τους αρχαίους Έλληνες ως η πνευματική υπόσταση του ανθρώπου.

«Ψυχαγωγοί» μπορεί να είναι οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί, οι εκκλησιαστικοί φορείς, οι εκπρόσωποι των πολιτειακών και κοινωνικών θεσμών, αλλά και ο οποιοσδήποτε Άλλος, που με την παρουσία – σχέση που αναπτύσσει δρα καταλυτικά στην εξέλιξη της προσωπικότητάς του.

Η προσωπικότητα του ανθρώπου εμπερικλείει όχι μόνο τις γνωστικές του ικανότητες, αλλά την εικόνα σώματος που έχει, το συναισθηματικό του κόσμο με όλες τις λεπτές αποχρώσεις που το χαρακτηρίζουν, τις επιθυμίες και τις ενστικτώδεις ενορμήσεις σε συνειδητό αλλά και ασυνείδητο επίπεδο, το σύστημα και κώδικα ηθικών αρχών και κανόνων, το σύστημα αυτοελέγχου και ρύθμισης της ικανοποίησης της επιθυμίας για απόλαυση, βάση της αρχής της πραγματικότητας, της διατήρησης των αντικειμενοτρόπων σχέσεων και του κώδικα ηθικών κανόνων που έχει, τις ικανότητες για δημιουργία και γένεση πολιτισμικών επιτευγμάτων, κ.τ.λ.

Η προσωπικότητα του ανθρώπου, μοναδική για τον καθένα, εξελίσσεται σταδιακά και ενώ βέβαια γενετικοί παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς θα διαμορφωθεί, εντούτοις περιβαλλοντικοί παράγοντες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην τελική διαμόρφωσή της.

Έχει βρεθεί από τις πρόσφατες έρευνες και παρατηρήσεις στον χώρο της ψυχολογίας ότι η προσωπικότητα του ανθρώπου επιδέχεται διαφοροποιήσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, όμως είναι ιδιαίτερα εύπλαστη στην παιδική και εφηβική ηλικία (καθοριστικά τα πρώτα 5 χρόνια ζωής).

Η αγωγή, λοιπόν, αναφέρεται όχι μόνο στα στενά όρια της εκπαίδευσης ως μετάδοσης γνώσεων απευθυνόμενης στη σφαίρα των γνωστικών και μόνο ικανοτήτων του ανθρώπου, αλλά στην καλλιέργεια και διαφοροποίηση της προσωπικότητας, όπως πιο πάνω την περιγράψαμε, σε ωριμότερα επίπεδα λειτουργίας.

Η αγωγή, η παιδεία, στηρίζεται στη βιωματική εμπειρία, όπου μετέχει ο όλος άνθρωπος, και στην ποιότητα σχέσης που αναπτύσσει ο «μαθητής» και ο «διδάσκαλος», αν και ταυτόχρονα ο μαθητής είναι και διδάσκαλος, διότι παρέχει στον δεύτερο μια μοναδική βιωματική εμπειρία συνάντησης με ένα άλλο μοναδικό Πρόσωπο, που είναι εμπειρία γνώσης, εμπλουτισμού, άρα και διαφοροποίησης.

 

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

Ορισμός: το παιχνίδι είναι μια ενδιαφέρουσα απασχόληση, η οποία εμπερικλείει μια ευχάριστη φυσική ή πνευματική προσπάθεια, που έχει ως στόχο τη συναισθηματική ευχαρίστηση.

Το παιδί που παίζει, κατέχει έναν χώρο που δύσκολα μπορεί να εγκαταλείψει, αλλά και δύσκολα δέχεται εισβολές σ’ αυτόν. Αυτή η περιοχή, είναι ένας ενδιάμεσος χώρος μεταξύ της εσωτερικής ψυχικής πραγματικότητας και του εξωτερικού κόσμου, είναι η γέφυρα μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίωσης. Το παιδί που παίζει χρησιμοποιεί στοιχεία και γεγονότα από την εξωτερική πραγματικότητα, για να εκφράσει καταστάσεις από την εσωτερική ατομική πραγματικότητα. Το παιδί χωρίς παραισθήσεις, εκφράζει μια ονειρική δυνατότητα που μπορεί να ζει, χρησιμοποιώντας στοιχεία της πραγματικότητας.

Το παιχνίδι κατά βάση προσφέρει ευχαρίστηση, αν και αρκετές φορές εμπερικλείει κάποιο βαθμό άγχους. Όταν το επίπεδο του άγχους ξεπεράσει κάποιο όριο, τότε καταστρέφει το παιχνίδι.

Κατά το Winnicot υπάρχει μια εξελικτική μετάβαση από τα μεταβατικά αντικείμενα της βρεφικής ηλικίας, στο παιχνίδι, στο παιχνίδι από κοινού και από εκεί στις πολιτισμικές εμπειρίες.

Ένα παιδί που μπορεί να παίξει με έναν ενεργητικό και αυθόρμητο τρόπο, είναι πολύ πιθανό να είναι ψυχικά υγιές ενώ αντίστροφα όταν ένα παιδί δεν παίζει είναι μια ένδειξη ψυχικής διαταραχής.

Λειτουργίες του παιχνιδιού

Το παιχνίδι δίνει την ευκαιρία στο παιδί:

–       Να δράσει ελεύθερα και αβίαστα.

–       Να δημιουργήσει και να μάθει.

–       Να αναπτύξει τη σκέψη του και πώς να αντιμετωπίζει προβλήματα.

–       Να οξύνει την κρίση του.

–       Να αναπτύξει τη γλωσσική του ικανότητα.

–       Να ζήσει σε ένα κόσμο φανταστικό που μπορεί να εξουσιάσει.

–       Να αναπτύξει διαπροσωπικές σχέσεις.

–       Να εκφράσει συναισθήματα κι έτσι να μπορεί να κάνει μια σχέση ή να ανακουφίζεται από τη στεναχώρια.

–       Να αισθάνεται ευχαρίστηση.

–       Να αναπτύσσει τις αδρές και κινητικές του δεξιότητες.

–       Να αναπτυχθούν τα διάφορα οργανικά συστήματα του παιδιού (π.χ. το αναπνευστικό σύστημα, το κυκλοφοριακό, το νευρικό κ.τ.λ.).

Το παιχνίδι αρχίζει από τη βρεφική ηλικία, (τα μεταβατικά φαινόμενα είναι η πιο πρώιμη φάση του παιχνιδιού) και προϋποθέτει τη φυσική και συναισθηματική παρουσία των γονιών, που θα του παρέχουν τον χρόνο, τον χώρο, αλλά και την ασφάλεια για να παίξει, εμπλεκόμενοι μαζί του, ενθαρρύνοντας και μαθαίνοντάς το μερικές φορές πώς να παίζει. Μέσω του παιχνιδιού το παιδί κοινωνικοποιείται και επικοινωνεί.

Τύποι παιχνιδιού

–       Ενεργητικό παιχνίδι.

–       Διερευνητικό παιχνίδι.

–       Μιμητικό παιχνίδι.

–       Φανταστικό παιχνίδι.

–       Παιχνίδι με κανόνες.

Κοινωνικές και συναισθηματικές αξίες του παιχνιδιού

–       Με την επανάληψη ενός δυσάρεστου γεγονότος στο παιχνίδι, μειώνεται η συγκινησιακή του επίδραση και κατά συνέπεια η ένταση, το άγχος και η αγωνία του παιδιού.

–       Μέσα από το παιχνίδι εκφράζει απωθημένες επιθυμίες, αναπαριστά συγκρούσεις και διαμάχες και επαναλαμβάνοντάς τις στο φανταστικό παιχνίδι, καταφέρνει να τις ξεπεράσει.

–       Τα παιδιά παίζοντας, καταφέρνουν καλύτερο αυτοέλεγχο των επιθετικών τους ενορμήσεων και διαθέσεων που, αν τις συνειδητοποιήσουν τους προκαλούν συχνά φόβο.

–       Μέσα στο παιχνίδι μιμείται τους μεγάλους και αυτό το βοηθά να ταυτιστεί καλύτερα μαζί τους. Επίσης, κάνει ανταλλαγή καθημερινών ρόλων.

–       Μέσα στο παιχνίδι του δίνεται η ευκαιρία να σκέφτεται, να αναπολεί προηγούμενες σχέσεις και εμπειρίες.

–       Στο παιχνίδι μπορεί να δείξει συμπεριφορές που του έχουν απαγορευθεί στη καθημερινή ζωή και φέρνει στην επιφάνεια συμπεριφορές που δεν είναι κοινωνικά αποδεκτές.

–       Το παιχνίδι τού παρέχει τη δυνατότητα να νιώθει επιτυχημένο.

–       Το παιχνίδι βοηθά το παιδί να μαθαίνει να μοιράζεται να συνεργάζεται με άλλα παιδιά βάζοντας τη βάση για δημιουργία κοινωνικών σχέσεων στην ενήλικη ζωή.

 

Ρόλος του ενήλικα στο να διευκολύνει το παιδί να παίζει

Ο ρόλος του είναι εποικοδομητικός όταν:

–       Ανεχθεί και δεν βαρυγκωμεί τη φασαρία και την ακαταστασία που κάνει το παιδί παίζοντας.

–       Αφήνει το παιδί να χρησιμοποιεί τη φαντασία του χωρίς κριτική.

–       Αφήνει το παιδί να παίζει αυθόρμητα χωρίς οδηγίες και δικούς του κανόνες που προσπαθεί να τούς επιβάλει.

–       Δεν υποχρεώνει το παιδί να τελειώσει αυτό που άρχισε μια και η διαδικασία έχει σημασία παρά το αποτέλεσμα.

–       Παίζει με το παιδί ίσος προς ίσος χωρίς να παίζει τον παθητικό αντίπαλο.

–       Μιλάει κανονικά χωρίς να παίζει το παιδί μια και σαν ενήλικας είναι το πρότυπο του παιδιού.

–       Δεν ντρέπεται ότι παίζοντας χάνει το κύρος του, ενώ δεν επαινεί συνεχώς το παιδί, για να μην καλλιεργήσει εξάρτηση.

 

Η ψυχαγωγία των παιδιών