loading...
Τα της νίκης σύμβολα φέροντες… Το Λάβαρον, Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου, αγιογράφου (1880-1961)Βασίλης Βασιλείου -Θεολόγος/Καθηγητής Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής
Άγιος Θεόδωρος Ταμασού, Λάβαρο ναού Αγίου Θεόδωρου Πολιτικό, Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου (αποδ.)

Εικ. 1 Άγιος Θεόδωρος Ταμασού, Λάβαρο ναού Αγίου Θεόδωρου Πολιτικό, Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου (αποδ.)

Ένα σπουδαίο από πολλές απόψεις και άγνωστο καλλιτεχνικό έργο του αγιογράφου Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου[1], θα σχολιάσουμε στο άρθρο αυτό, με αφορμή τις εκδηλώσεις μνήμης της καθ’ έτους επετείου του απελευθερωτικού αγώνα των Κυπρίων 1955-1959.

Στο χωριό Πολιτικό, της μητροπολιτικής περιφέρειας Ταμασού και Ορεινής, τιμάται ο τοπικός άγιος, ο Όσιος Θεόδωρος ο Ταμασού. Ο όσιος Θεόδωρος έζησε τον 1ο  αι. μ.Χ και μαζί με τους αγίους Ηρακλείδιο και Μνάσωνα, ανέλαβαν πρώτοι να διαλύσουν τα βαθιά σκοτάδια της ειδωλομανίας και στη θέση τους να διαδώσουν το σωστικό φως του Χριστού, το ιλαρό φως της νέας ζωής[2].

         2

Εικ. 2 Από τη λατρευτική ζωή στο Πολιτικό, Κυριακή των Βαΐων

Στον ναό που κτίστηκε προς τιμήν του, ο αγιογράφος Νεόφυτος καλείται το 1909[3] να κοσμήσει το νέο τέμπλο με εικόνες αποστόλων και εορτών. Το τέμπλο, ένα εξαιρετικό έργο ξυλογλυπτικής, κατασκευάστηκε το  1906 και είναι «έργο του Σοφοκλέους[4] Κ. Χαραλάμπους εκ Λάρνακος, δι’ εξόδων Ν. Αποστολίδη», όπως μαρτυρεί σχετική επιγραφή που βρίσκεται πάνω από την Ωραία Πύλη.

3

Εικ 3. Άγιος Νεόφυτος, ναός Αγίου Θεοδώρου Πολιτικό, 1909. Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου

Οι προσκυνηματικές εικόνες ανήκουν ίσως  στο χρωστήρα του αγιογράφου Πανάρετου Κουσουλίδη[5] από το Πολιτικό, στις αρχές του 20ού αι.

Όπως έχουμε επισημάνει και αλλού, ο Νεόφυτος, όντας ένας ακάματος και δραστήριος αγιογράφος, προσκαλείται συχνά από τους ιερείς και εκκλησιαστικούς επιτρόπους, να συμπληρώσει τον διάκοσμο των εικονοστασίων με τις μικρότερες εικόνες στο επιστύλιο[6], αφού τις προσκυνηματικές ή Δεσποτικές τις ανέθεταν σε καταξιωμένα αγιογραφικά εργαστήρια όπως π.χ. του Σταυροβουνίου, των αυταδέλφων μοναχών Κύριλλου και Νήφωνα κ.α. Ο Νεόφυτος, πρόθυμα αναλαμβάνει την εκτέλεση των παραγγελιών, ειδικά των μικρότερων εικόνων του τέμπλου, οι οποίες απαιτούν περισσότερο κόπο και χρόνο. Ο Νεόφυτος την περίοδο αυτή, βρίσκεται στην ακμή της αγιογραφικής του δράσης πλησιάζοντας την ηλικία των τριάντα ετών

4

Εικ. 4. Αναστήλωση των εικόνων, ναός Αγίας Μαρίνας Τερσεφάνου, 1905. Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου

Έτσι λοιπόν, ιστορεί στην στη α’ ζώνη, στο επιστύλιο,  δεκαεπτά εικόνες με σκηνές δωδεκαόρτου και άλλων εκκλησιαστικών εορτών[7] και στη β΄ ζώνη, επίσης δεκαεπτά εικόνες αποστόλων και μαρτύρων. Επιπρόσθετα, μέσα στο Ιερό Βήμα φυλάσσονται εικόνες του με βιογραφικές σκηνές των αγίων Χαραλάμπους και Μόδεστου και μία εικόνα του Αγίου Σάββα, ενώ στον δεσποτικό θρόνο η εικόνα του Απ. Βαρνάβα ένθρονου, φέρει την υπογραφή του, ΝΕΟΦΥΤΟΣ Ν. ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΕΠΟΙΕΙ, 1909.

Τις εικόνες αυτές, τις χαρακτηρίζει η λιτότητα τόσο στην χρωματική παλέτα όσο και στη σχεδιαστική τους αποτύπωση. Τα έργα του τα διακρίνει η αφαίρεση. Τα εικονογραφικά θέματα αποδίδονται με απλή σχεδιαστική γραμμή στον λιτό εικονογραφικό χώρο και χωρίς υπερβολική διάθεση για διακόσμηση, που κουράζει τον θεατή, και αποφεύγει την υπερφόρτωση των ιερατικών αμφίων ή των δεσποτικών θρόνων. Αντιγράφει τα ανθίβολα που έχει στο εργαστήρι ο επίσης αγιογράφος πατέρας του (Νικόλαος Παπαστεφάνου, 1849-1920), με τρόπο όμως αρκετά «εκλαϊκευμένο» και απλοποιημένο. Παρ’ ότι στο σχέδιο υστερεί, με έκδηλη τη δυσκολία σε πολλές εικόνες να αποδώσει τις μορφές με σωστές αναλογίες, οι άγιοι αποδίδονται πολλές φορές με ωραία χαρακτηριστικά και εκφραστικότητα.

Αυτό όμως που μας προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι το λάβαρο[8] του ναού (εικ. 1), που βρίσκεται σήμερα τοποθετημένο, σε γυάλινη θήκη, πάνω ακριβώς από τη νότια θύρα του ναού.

Στο λάβαρο αυτό, εικονίζεται ο Άγιος Θεόδωρος σε γεροντική ηλικία, μπροστά από μεγάλο μπλε Σταυρό και άσπρο φόντο, με την μοναχική του ενδυμασία. Φορεί καφέ χιτώνα, αγγελικό σχήμα, κόκκινο μανδύα και σκούρο μπλε κουκούλιο. Με το δεξί του χέρι, κρατεί Σταυρό και με το αριστερό, ανοικτό ειλητάριο με την επιγραφή:  ΙΗΣΟΥ/ ΜΝΗΜΗ/ ΦΩΤΙΖΕΙ/ ΤΟΝ ΝΟΥΝ/ ΚΑΙ/ ΔΙΩΚΕΙ/ ΤΟΥΣ ΔΕ/ΜΟΝΑΣ. Η ασκητική και σεβάσμιά του μορφή, περιβάλλεται με φωτοστέφανο μέσα σε κίτρινη κυκλική ταινία ενώ στις άκρες, διακρίνονται χρυσά κρόσσια. Φέρει την ονομαστική επιγραφή με ωραία καλλιτεχνικά γράμματα: Ο ΑΓΙΟΣ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ./ Ο ΤΑΜΑΣΟΥ. 

Παράλληλα με την αγιογράφηση αγίων σε σανίδι, ο Ζωγράφος αρέσκεται να εκτελεί έργα και σε άλλες επιφάνειες που χρησιμεύουν ως διακόσμηση εκκλησιαστικών αντικειμένων[9]. Από την έρευνα που διεξήγαμε, εντοπίσαμε: α. Ξύλινα Αρτοφόρια (ναός Αγίας Μαρίνας, Τερσεφάνου) β. Θύρες που αντικαθιστούν τα βήλα πίσω από τα βημόθυρα των ναών (ναός Αγίας Μαρίνας, Τερσεφάνου - ναός Παναγίας Αγγελόκτιστης, Κίτι). γ. Ξύλινους αμφίγραπτους σταυρούς για λιτανεία ή ευλογία (ναός Αγίας Μαρίνας, Τερσεφάνου, ναός Παναγίας Αγγελόκτιστης, Κίτι). δ. Θωράκια εικονοστασίων με φυτικό ή γεωμετρικό διάκοσμο και επιγραφές (εξωκλήσι Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας, Τερσεφάνου, σήμερα στην αίθουσα εκδηλώσεων Αγίας Μαρίνας, Τερσεφάνου). ε. Εικόνες πάνω σε τσίγκο (ναός Μεταμόρφωσης του Χριστού, Πάνω Λεύκαρα, ναός Αγίου Λαζάρου, Λ/κα).

Παρόμοια, υφασμάτινα εξαπτέρυγα-λάβαρα έχει ιστορήσει και σε άλλους ναούς, (ναός Αγίας Μαρίνας, Τερσεφάνου - ναός Αγίου Μάμα, Αλαμινός - κοιμητηριακό παρεκκλήσιο Αγίου Θωμά, Κίτι -ναός Αγίου Νικολάου, Δευτερά - Εκκλησιαστικό μουσείο της Ι. Μ. Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης στην Ξυλοτύμβου).

5

Εικ. 5 Από την παρέλαση του λαβάρου στις Εθνικές εορτές της Ιεράς Μητροπόλεως Ταμασού και Ορεινής

Αυτό όμως που πρέπει να επισημανθεί, είναι το γεγονός ότι το λάβαρο αυτό, είναι φορέας πλούσιας ιστορικής μνήμης, αφού πάνω σ’ αυτό το κειμήλιο (σύμφωνα με τον ιερέα του ναού, π. Γεώργιο Κωνσταντίνου) έδιναν τον ευγενή όρκο οι αγωνιστές της περιοχής κατά τον Απελευθερωτικό αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α[10]

Γι’ αυτό το λόγο, έχει λάβει την τιμητική θέση να είναι, σύμφωνα με απόφαση του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Ταμασού και Ορεινής κ. Ησαΐα, το εθνικό λάβαρο της μητροπολιτικής περιφέρειας Ταμασού. Το λάβαρο, παρελαύνει πρώτο στις παρελάσεις που γίνονται για τις εθνικές επετείους της 25ης Μαρτίου και 1ης Απριλίου (εικ. 5,6,7). Επιπρόσθετα, αξίζει να αναφέρουμε ότι, με το λάβαρο αυτό υποδέχθηκε η κοινότητα Πολιτικού τον πρώτο πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄, κατά την επίσκεψή του στην κοινότητα, το 1960. (προφορική μαρτυρία π. Γεώργιου Κωνσταντίνου).  

6

Εικ 6.Από την παρέλαση του λαβάρου στις  Εθνικές εορτές της Ιεράς Μητροπόλεως Ταμασού και Ορεινής

Το λάβαρο, αν και δεν έχει χρονολογία κατασκευής, πιστεύουμε ότι πρέπει να παραγγέλθηκε την περίοδο που ο Νεόφυτος Ζωγράφος ιστόρησε τις εικόνες του τέμπλου, δηλαδή γύρω στο 1909-1910. Στο συμπέρασμα αυτό μας οδηγεί το γεγονός ότι η τεχνοτροπία του λαβάρου, παραπέμπει στα πρώιμα έργα του Ζωγράφου. Η μορφή του αγίου Θεοδώρου θυμίζει έντονα, αντίστοιχα πρότυπα οσίων-ιεραρχών πάνω σε σανίδι την περίοδο αυτή, όπως για παράδειγμα, η εικόνα του αγίου Νεοφύτου, (1909) (εικ. 3) και η εικόνα της Αναστήλωσης των Εικόνων, (1905) (εικ. 4). Επιπρόσθετα, το λάβαρο αυτό, που μοιάζει περισσότερο με ελληνική σημαία, πολύ πιθανόν να αξιοποιήθηκε ούτως ώστε, πάνω σ αυτήν να αγιογραφήθηκε ο άγιος Θεόδωρος Ταμασού.

Η ταύτιση του ανυπόγραφου αυτού έργου με τον αγιογράφο Νεόφυτο, αποδεικνύει τόσο την αποδοχή του έργου του από μεγάλη μερίδα λαϊκών και ιερωμένων όσο και το γεγονός ότι για ακόμη μια φορά, “η Κύπρος από τα τέλη του 19ου αι. κ.ε. αποτέλεσε ένα σημαντικό αγιογραφικό κέντρο της ανατολικής Μεσογείου και γι΄ αυτό θα πρέπει να εντάσσεται ισότιμα στο σύνολο της νεώτερης εκκλησιαστικής τέχνης,  διατηρώντας τα διακριτά χαρακτηριστικά της, με βασικότερα τη λαϊκότητα, τόσο ως προς την καλλιτεχνική της πραγμάτευση, όσο και ως προς τη λαϊκή της αποδοχή[11]”.

Επιπρόσθετα, φανερώνει την ικανότητά του να πειραματίζεται με επιτυχία και με νέα υλικά όπως ο καμβάς.

7

Εικ 7. Από την παρέλαση του λαβάρου στις  Εθνικές εορτές της Ιεράς Μητροπόλεως Ταμασού και Ορεινής

Σήμερα, το εκκλησιαστικό αυτό κειμήλιο, αντίγραφο του οποίου παρελαύνει πρώτο στις παρελάσεις/εκδηλώσεις των εθνικών εορτών της μητροπολιτικής περιφέρειας Ταμασού, παραμένει ένας σιωπηλός μάρτυρας της ακράδαντης πίστης των νέων, που γονατιστοί μπροστά του, ορκίζονταν για Ελευθερία από τον αγγλικό ζυγό.

Η περιφορά του κάθε χρόνο στους σημαιοστολισμένους δρόμους της κοινότητας Δευτεράς υπό τους ήχους των μουσικών οργάνων των φιλαρμονικών, επαναφέρει στις μνήμες όλων, τους αγώνες και τις θυσίες των νέων της εποχής εκείνης και διατρανώνει τη θέληση του λαού για Ελευθερία και Δικαιοσύνη.

Τα χρώματα του Λαβάρου, αν και έχουν ξεθωριάσει από τον χρόνο, δεν παύουν να αναζωγραφούν τα όμορφα και ευγενή όνειρα των παλαιών αγωνιστών και να εμπνέουν τη νεολαία σήμερα                                                           για νέους αγώνες και υψηλότερες αναβάσεις.

 

Τρίτη, 1 Μαρτίου 2022

[1] Ο αγιογράφος Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου γεννήθηκε στις 17/08/1880 και έμαθε την αγιογραφική τέχνη από τον πατέρα του, Νικόλα Παπαστεφάνου. Έζησε τα παιδικά του χρόνια στην κοινότητα της Τερσεφάνου, όπου νυμφεύτηκε και απέκτησε ένα παιδί, τον Νικόλα Ζωγράφου. Ο Νεόφυτος ήταν ένας ακούραστος και παραγωγικότατος αγιογράφος του περασμένου αιώνα, που οι εικόνες του κοσμούν, ακόμα και σήμερα, πολλούς ενοριακούς ναούς αλλά και ταπεινά εξωκλήσια τόσο στην ελεύθερη όσο και στην κατεχόμενη γη μας. Υπογράφει τα έργα του με τους παρακάτω τρόπους: Ν. Ν. Ζωγράφος ή Έργον Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου ή απλά με τα αρχικά του ΝΝΖ.  Πέρα από την αγιογραφία εκτελεί και ζωγραφικά έργα εθνικού ή κοινωνικού χαρακτήρα τα οποία του παραγγέλλουν ιδιώτες ή Σωματεία. Ο Ζωγράφος μπορεί να ενταχθεί τεχνοτροπικά στη μεγάλη ομάδα των ζωγράφων του τέλους του 19ου  και των αρχών του 20ού αι. που χρησιμοποιούν ένα μεικτό ιδίωμα με εμφανή δυτικότροπα στοιχεία αλλά και αρκετά «λαϊκά». Από την άλλη, το ιδίωμα αυτό μπολιάζεται και από την μεταβυζαντινή αγιογραφική παράδοση. Πεθαίνει στην Τερσεφάνου στις 3 Ιουλίου το 1961, σε ηλικία 81 ετών, αφήνοντας μνήμη αγαθή σ’ όσους τον γνώρισαν. Περισσότερα βιογραφικά στοιχεία για τον αγιογράφο Νεόφυτο Ν. Ζωγράφο βλέπε επίσης, Κουδουνάρη, Βιογραφικό λεξικό Κυπρίων, 2018, τομ. Α΄, σελ. 203-204,  Κ. Παπαγεωργίου, Η αναγεννησιακή αγιογραφία στην Κύπρο τέλη 19ου και 20ος αιώνας, Λευκωσία, 2010, σελ. 96-97 και Β. Βασιλείου, Νικόλαος Παπαστεφάνου & Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου, Ο βίος και το έργο δύο αγνώστων αγιογράφων του 19ου-20ού-  αιώνα στην Κύπρο, Τερσεφάνου 2021.

[2] http://www.tamassos.org/App_Directory/CMSEditor/Documents/agioutheodorou%20.pdf

[3] Από πολύ παλιά και άγνωστο ακριβώς πότε, κτίστηκε μικρός ναός προς τιμήν του αγίου Θεοδώρου, ο οποίος κατά καιρούς ανακαινίζεται.. Το 1777 διορθώθηκε εκ βάθρων από τον αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο. Το 1910, έγιναν και τα εγκαίνια του νέου ναού, συγκεκριμένα στις 25 Ιουλίου 1910, από τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Κύριλλο Β’.

[4] Σωκράτη  Τ. Αντωνιάδη, Παλαιοί Τεχνίτες της Λάρνακας, Λάρνακα, 2018, σελ. 241-242.

[5] Παπαγεωργίου Κ.  Η Αναγεννησιακή  αγιογραφία στην Κύπρο, Κύπρος 2010,σελ. 102-108.

[6] Από την έρευνα διαφάνηκε ότι διακόσμησε πλήρη δωδεκάορτα σε εικονοστάσια των πιο κάτω ναών: (α) Αγία Μαρίνα Τερσεφάνου, Λάρνακα (β) Αγία Ειρήνη, Περβόλια, Λάρνακα, (γ) Άγιος Επιφάνιος, Αλεθρικό, Λάρνακα, (δ) Αγία Φωτεινή, Αναφωτία, Λάρνακα, (ε) Άγιος Ιάκωβος ο Πέρσης, Χοιροκοιτία, Λάρνακα, (στ) Αγίου Ιωάννου Προδρόμου, Λάρνακα, (ζ) Άγιος Θεράπων, Λυθροδόντας, (η) Άγιοι Τριμιθιάς, Λευκωσία, (θ) Άγιος Νικόλαος, Κ. Δευτερά, Λευκωσία, (ι) Άγιος Νικόλαος, Φτερικούδι, Λευκωσία, (ια) Αγίας Μαρίνας, Αναλυόντας, (ιβ) Παναγία, Δερύνεια, Αμμόχωστος, (ιγ) Αγίου Συνεσίου, (ιδ) Αγίας Τριάδας, Γιαλούσα, (ιε) Αγίου Θεοδώρου, Πολιτικό, (ιστ) Αγίου Γεωργίου, Ξυλοφάγου και (ιζ) Αγίου Γεωργίου, Βαβατσινιά.

[7] ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΕΜΠΛΟΥ ΑΓΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ. (α) Επιστύλιο. (Α΄ ζώνη) δεκαεπτά (17) εικόνες με σκηνές δωδεκαόρτου. 1909. 55 x 35 εκ. (από αριστερά) 1. Σύναξις των Αρχαγγέλων. 1909 Επιγραφές: Η ΣΥΝΑΞΙΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ - 2. Πεντηκοστή. 1909. Επιγραφές: Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 3. Ύψωση του Σταυρού. 1909. Επιγραφές: Η ΥΨΩΣΙΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 4. Άγιοι Πάντες. 1909. Επιγραφές: ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΠΑΝΤΕΣ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ/ 1909 - 5. Μεταμόρφωση. 1909. Επιγραφές: Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 6. Υπαπαντή του Χριστού. 1909. Επιγραφές: Η ΥΠΑΠΑΝΤΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 7. Βάπτιση του Χριστού. 1909. Επιγραφές: Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 8. Γέννηση του Χριστού. 1909. Επιγραφές: Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 9. Ανάσταση του Χριστού. 1909. Επιγραφές: Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ - 10. Μυστικός δείπνος. 1909. Επιγραφές: Ο ΔΕΙΠΝΟΣ Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 11. Κοίμηση της Θεοτόκου. 1909. Επιγραφές: Η ΚΟΙΜΙΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 12. Εισόδια της Θεοτόκου. 1909. Επιγραφές: ΤΑ ΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ. 1909. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 13. Ανάληψη του Χριστού. 1909. Επιγραφές: Η ΑΝΑΛΗΨΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΝΝΖ 1909 - 14. Άγιος Βασίλειος και Περιτομή του Χριστου. 1909. Επιγραφές: ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ /Η ΠΕΡΙΤΟΜΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. (κάτω αριστερά) ΝΝΖ 1909 - 15. Βαϊφόρος. 1909. Επιγραφές: Η ΒΑΙΟΦΟΡΟΣ, ΝΝΖ 1909 - 16. Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. 1909. Επιγραφές: Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ. (κάτω δεξιά) ΝΝΖ 1909 - 17. Αναστήλωση των εικόνων. 1909. Επιγραφές: Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΝΝΖ 1909. (Β΄ ζώνη) δεκαεπτά (17) εικόνες με αποστόλους, αγίους και εορτές. 1909. 56 x 34 εκ. (από αριστερά) 1. Άγιος Νεόφυτος - 2. Απόστολος Θωμάς - 3. Αποτομή του Τιμίου Προδρόμου - 4. Απόστολος Ματθαίος - 5. Απόστολος Ιωάννης ο Θεολόγος - 6. Δανιήλ εν τω λάκκω των λεόντων - 7. Απόστολος Ανδρέας - 8. Απόστολος Πέτρος - 9. Ιησούς Χριστός ένθρονος - 10. Απόστολος Παύλος - 11. Απόστολος Μάρκος - 12. Άγιος Ιάκωβος - 13. Αγία Παρασκευή (σε ειλητάριο) ΕΙΣ ΟΣΜΗ/Ν ΜΥΡΩΝ/ ΣΟΥ ΕΔΡΑ/ ΜΟΝ ΟΤΙ/ ΤΕΤΡΩΜ/Ε ΤΗΣ ΣΙΣ/ ΑΓ/ΑΠΗΣ. (κάτω δεξιά) ΝΝΖ /1909 - 14. Άγιος Νικόλαος - 15. Απόστολος Λουκάς - 16. Απόστολος Φίλιππος - 17. Γέννηση της Θεοτόκου. (β) Μέσα στο Ιερό. 1. Άγιος Σάββας. 1909. 41 x 30 εκ. Επιγραφές: Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ. (σε ειλητάριο) Όστις σώ/μα ενίκη/σεν ούτος/ φύσιν ενί/κησεν. Ο δε/ φύσιν νικ/ήσας πάν/τος υπέρ/φύσιν εγέ/νετο. (κάτω αριστερά) Δώρον/ Κυπριανού Γεωργίου/ 1909. 2. Άγιος Χαράλαμπος με τέσσερις σκηνές από τον βίο του σε διακοσμημένα μετάλλια. 1909. 65 x 46 εκ. Επιγραφές: Ο ΑΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ. (1η σκηνή από αριστερά) Ο ΑΓΙΟΣ ΠΑΡΙΣΙΑΖΕΤΑΙ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΕΥΗΡΟΥ. (2η σκηνή από αριστερά) Ο ΑΓΙΟΣ ΕΓΔΕΡΕΤΑΙ/ ΤΟ ΔΕΡΜΑ. Ο ΣΕΥΗΡΟΣ ΖΗΤΗΣΑΣ ΙΔΙΟ/ΧΕΙΡΟΣ ΝΑ ΓΔΑΡΗ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ/ ΕΚΟΠΙΣΘΗ/ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ. (1η σκηνή από δεξιά) Ο ΑΓΙΟΣ ΣΙΝΤΡΗΒΩΝ ΤΑ ΕΙΔΩΛΑ ΔΙΑ/ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ. (2η σκηνή από δεξιά) Η ΑΠΟΤΟΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ. (κάτω στη μέση) 1909. 3. Άγιος Μόδεστος με τέσσερις σκηνές από τον βίο του σε διακοσμημένα μετάλλια. 1909. 76 x 46 εκ. Επιγραφές: Ο ΑΓΙΟΣ ΜΟΔΕΣΤΟΣ. (1η σκηνή από αριστερά) Ο ΑΓΙΟΣ ΔΙΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΑΝΕΣΤΗΣΕ ΤΟΥΣ ΒΟΑΣ ΤΟΥ ΙΕΡΕΩΣ. (2η σκηνή από αριστερά) Ο ΑΓΙΟΣ ΔΙΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΑΝΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΒΟΥΝ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΟΥ. (1η σκηνή από δεξιά) Ο ΑΓΙΟΣ ΣΥΡΟΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΑΓΡΙΑ ΜΟΥΛΑΡΙΑ. (2η σκηνή από δεξιά) Η ΑΠΟΤΟΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ. (κάτω στη μέση) 1909. 322  (γ) Στον δεσποτικό Θρόνο. Απόστολος Βαρνάβας ένθρονος με ανοικτό ευαγγέλιο. 1909. 37 x 31 εκ. Επιγραφές: Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΑΡΝΑΒΑΣ. (στο ανοικτό ευαγγέλιο) ΕΓΩ ΕΙΜΙ/ Ο ΠΟΙΜΗΝ/ Ο ΚΑΛΟΣ/ ΤΗΝ ΨΥ/ΧΗΝ ΑΥ/ΤΟΥ ΤΙ/ΘΗΣΙΝ Υ/ΠΕΡ ΤΩΝ ΠΡΟΒΑ/ΤΩΝ. (κάτω στη μέση) ΝΕΟΦΥΤΟΣ Ν. ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΕΠΟΙΕΙ 1909.

[8] Λάβαρο = Ζωγραφική σε ύφασμα, προσηλωμένο συνήθως σε οριζόντιο κοντό και με κροσσωτή απόληξη. Τα εκκλησιαστικά λάβαρα είναι σημαίες σε  αποχρώσεις του βαθύ κόκκινου και φέρουν  χρυσοκέντητα διακοσμητικά στοιχεία. Στη συνήθη μορφή τους καταλήγουν σε τρεις λωρίδες με αμφιπρόσωπες παραστάσεις, κεντητές ή ζωγραφιστές, που χρησιμοποιούνται στις ιερές ακολουθίες και στις λιτανείες, ιδιαιτέρως δε στη λιτανεία της Ανάστασης το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου και καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργικής περιόδου του Πεντηκοσταρίου.

[9]  Β. Βασιλείου, Νικόλαος Παπαστεφάνου & Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου, Ο βίος και το έργο δύο άγνωστων αγιογράφων του 19ου-20ού-  αιώνα στην Κύπρο, Τερσεφάνου 2021, σελ. 165.

[10] Την περίοδο αυτή ιερέας της κοινότητας Πολιτικού είναι ο γιός του Παπαμιχαήλ Κωνσταντίνου (1906-1948), ΠαπάΝικόλας Παπαμιχαήλ. Ο ΠαπάΝικόλας χειροτονήθηκε διάκονος στον Άγιο Αντώνιο στην Λευκωσία στις 17 Ιανουαρίου 1948 από τον επίσκοπο Σάρδεων Μάχιμο και τον Ιούνιο του 1948 χειροτονήθηκε ιερέας από τον Μακάριο τον Β΄ στον Άγιο Ιωάννη στην Αρχιεπισκοπή. Σημαντική υπήρξε η συμβολή του στον απελευθερωτικό αγώνα του 1955-59. Το σπίτι του έγινε πολλές φορές χώρος φιλοξενίας ανταρτών, ολόκληρης της περιφέρειας Ορεινής. Ο Παπά Νικόλας πέθανε το 1983 σε ηλικία 82 ετών. Επίσης, συνεργαζόταν στενά με τον ΠαπάΝικόλα του Παπαπέτρου από το Επισκοπειό. Ο συγκεκριμένος ιερέας, παπά Νικόλας του Παπαπέτρου, υπήρξε γενικός υπεύθυνος των συνδέσμων της ΕΟΚΑ, της ΠΕΚΑ (Πολιτική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνα) και της ΑΝΕ στην περιοχή της γενέτειράς του.  Επιπρόσθετα, σύμφωνα με προφορική παράδοση, η πληροφορία αυτή μεταβιβάστηκε από στόμα σε στόμα, μέχρι σήμερα και από αγωνιστές της ΕΟΚΑ, όπως για παράδειγμα, τον Σταύρο Παπανικολάου από το Πολιτικό. Πηγές:http://www.tamassos.org/App_Directory/CMSEditor/Documents/agioutheodorou%20.pdf.  Βλέπε επίσης, Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ 1955-1959, τόμος Η’ , ΥΠΠ. Συμβούλιο Ιστορικής Μνήμης Αγώνα 1955-1959, Λευκωσία 2004, σελ 503. Κωστής Κοκκινόφτας (επιμ), Ιερά Μητρόπολις Ταμασού και Ορεινής, Ιστορία – Μνημεία – Τέχνη, Λήμμα, Δημήτρης Ταλιαδώρος, Ο αγώνας της ΕΟΚΑ στη Μητροπολιτική περιφέρεια Ταμασού και Ορεινής, Λευκωσία 2012, σελ 189-212.

[11] Νικόλαος Γραίκος, Οι Κύπριοι αγιογράφοι Νικόλαος Παπαστεφάνου (1849-1920) και Νεόφυτος Νικόλα Ζωγράφος (1880-1961) στο, Β. Βασιλείου, Νικόλαος Παπαστεφάνου & Νεόφυτος Ν. Ζωγράφου, Ο βίος και το έργο δύο αγνώστων αγιογράφων του 19ου-20ού αιώνα στην Κύπρο, Τερσεφάνου 2021.

Loading
© 2011 - 2022 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΙΤΙΟΥ.
Made by