loading...
Λαθών ετέχθης υπό το σπήλαιονΒασίλη Βασιλείου, Θεολόγος

 Βασίλη Βασιλείου, Θεολόγος και Καθηγητής Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Ο Νεόφυτος Ζωγράφος (1880-1961) ασχολήθηκε συστηματικά, όπως και ο πατέρας του, Νικόλαος Παπαστεφάνου, (1849-1920) με την κατασκευή φορητών εικόνων και όχι με την τοιχογραφία. Δεν διστάζει όμως όταν του προτείνεται, να δοκιμάσει και αυτή την τεχνική. Η μόνη τοιχογραφία που εντοπίσαμε είναι στον ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο χωριό Τόχνη, της Επαρχίας Λάρνακας.

Στην Πρόθεση του ναού εικονογράφησε τη Γέννηση του Χριστού (εικ. 1). Η σκηνή εικονίζει ορεινό τοπίο και στη μέση σκοτεινό σπήλαιο όπου προβάλλουν οι μορφές της Παναγίας γονατιστής μπροστά στο βρέφος Ιησού. Πίσω, παραστέκεται ο σώφρων Ιωσήφ. Φαίνεται να κρατάει ραβδί. Το βρέφος πλαγιάζει στη φάτνη εσπαργανωμένον. Μπροστά Του γονατίζουν οι ποιμένες με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος σε στάση ικεσίας. Στο βάθος του σπηλαίου διακρίνεται αμυδρά ο όνος. Στο άνω μέρος της τοιχογραφίας δύο άγγελοι μέσα σε νεφέλες κρατούν ανοικτό ειλητάριο με τον αγγελικό ύμνο: Δόξα εν Υψίστοις Θεώ. Η τοιχογραφία διασώζει την επιγραφή: Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, τη χρονολογία 1922 και τα αρχικά του ονόματός του, ΝΝΖ. Σε σχέση με άλλα ομόθεμαέργα του σε φορητές εικόνες, ο Νεόφυτος προσθέτει τις μορφές των ποιμένων πλησίον του νεογέννητου βρέφους, προσδίδοντας έτσι μια πιο δυτικίζουσα εκδοχή της απεικόνισης του θέματος αυτού με έντονες τις ευσεβίστικες στάσεις των προσώπων. Ωστόσο, η σκηνή δεν παύει να είναι απλή και κατανυκτική με μια μυστικιστική και δραματική διάθεση. Τα ενδύματα, χωρίς πολλές πτυχώσεις και έντονες χρωματικές διαβαθμίσεις, υπογραμμίζουν τη λιτότητα και αφαιρετικότητα της τοιχογραφίας, η οποία μεταδίδει στον θεατή ηρεμία και ένα τόνο ιεροπρέπειας. Η τοποθέτηση της σκηνής στην Πρόθεση δεν είναι άστοχη αφού, σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας, η Πρόθεση «εμφαίνει μυστικώς το σπήλαιον και την φάτνη της Βηθλεέμ»

Επιπρόσθετα, την εποχή αυτή και άλλοι αγιογράφοι ιστορούν τη Γέννηση στο ιερό, όπως για παράδειγμα ο Όθων Γιαβόπουλλος το 1919 στον ναό της Παναγίας Χρυσολοφίτισσας στη Λόφου και ο Νίκος Νικολαΐδης το 1904 στην Πρόθεση του ναού της Παναγίας Χρυσοπαντάνασσας στο Παλαιχώρι.  

Επίσης, μία δεύτερη τοιχογραφία δίπλα από την Πρόθεση εικονίζει τους ιεράρχες Ιωάννη Χρυσόστομο και Βασίλειο (εικ. 2). Οι άγιοι εικονίζονται στα τρία τέταρτα φορώντας την Αρχιερατική τους στολή με μία ελαφριά κλίση ο ένας προς τον άλλον. Ενδιαφέρονπαρουσιάζει το γεγονός ότι η επιγραφή που κρατούν οι δύο ιεράρχες στο ανοικτό ειλητάριο, είναι γραμμένη με μαύρα και κόκκινα γράμματα και είναι παρμένη από την ευχή του χερουβικού ύμνου της Θ. Λειτουργίας του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, υπενθυμίζοντας στον ιερέα ότι: ΟΥΔΕΙΣ ΑΞΙΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΩΝ/ ΤΑΙΣ ΣΑΡΚΙΚΑΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΙΣ Κ(ΑΙ) ΗΔΟΝΑΙΣ/ ΠΡΟΣΕΡΧΕΣΘΑΙ Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΕΙΝ Η/ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙΝ ΣΟΙ ΒΑΣΙΛΕΥ ΤΗΣ ΔΟΞΗΣ/ ΤΟ ΓΑΡ ΔΙΑΚΟΝΕΙΝ ΣΟΙ ΜΕΓΑ ΚΑΙ/ ΦΟΒΕΡΟΝ Κ(ΑΙ) ΑΥΤΑΙΣ ΤΑΙΣ ΕΠΟΥΡΑΝΙΑΙΣ/ ΔΥΝΑΜΕΣΙΝ. Στο άνω μέρος σε κίτρινο φόντο ο οφθαλμός Κυρίου. Εν κατακλείδι, μπορούμε να επισημάνουμε ότι ο Νεόφυτος Ζωγράφος μπορεί να ενταχθεί τεχνοτροπικά στη μεγάλη ομάδα των ζωγράφων του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αι. που χρησιμοποιούν ένα μεικτό ιδίωμα με εμφανή δυτικότροπα στοιχεία αλλά και αρκετά «λαϊκά». Από την άλλη, το ιδίωμα αυτό μπολιάζεται και από τη μεταβυζαντινή αγιογραφική παράδοση. Διαθέτει ένα αρκετά πλούσιο και συγκροτημένο εικονογραφικό ευρετήριο από σχέδια θρησκευτικής ζωγραφικής, τα οποία κληρονόμησε από τον πατέρα του. Τα πρότυπα αυτά συνεχίζει να εφαρμόζει χωρίς σημαντικές αλλαγές. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναλαμβάνει τον ρόλο του συνεχιστή της τέχνης του πατέρα του, Νικόλαου Παπαστεφάνου που φαίνεται να επιζεί μέχρι τα τέλη του 19ου αι.