loading...
Η εικόνα της Ψηλάφησης του Θωμά στον ανακαινισμένο κοιμητηριακό ναό του αγ. Θωμά στο ΚίτιΒασίλης Βασιλείου
Εικ. 1. Νεόφυτος Ν. Ζωγράφος, 80 x 52,5 εκ.                                                                                                                         Η Ψηλάφηση του Θωμά,  1919, Αυγοτέμπερα σε ξύλο.

Έργο του αγιογράφου Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου (1880-1961)

«Τα ωραία πράγματα όταν παραμελούνται, με την πάροδο του χρόνου ξεθωριάζουν και τα καλύπτει η λησμονιά. Και τούτο συμβαίνει, γιατί ο χρόνος που φέρνει στην επιφάνεια όσα δεν φαίνονται και κρύπτει όσα είναι φανερά, τίποτα και πουθενά δεν διατήρησε άφθαρτο, αλλά από τη φύση του άλλα αμαυρώνει και άλλα εντελώς καταβυθίζει στην αφάνεια.  Όλα τα ωραία πράγματα λοιπόν, από πολύ παλιά θα χάνονταν για τους ανθρώπους, αν δεν υπήρχε κάτι να ανακόπτει αυτού του είδους τη ροή του χρόνου. Και αυτό τι άλλο είναι; παρά η ανακαίνιση όσων έχουν παλιώσει, η οποία με σθένος αντιστέκεται στον χρόνο και δεν αφήνει εύκολα να χαθούν αυτά που μόνο μια φορά κατασκευάστηκαν, αλλά αντίθετα τα διατηρεί συνεχώς στους επόμενους αιώνες, για να μετέχουν σ’ αυτά οι πρόγονοι και να μην τα στερούνται οι απόγονοι…»

Τα λόγια αυτά είναι σήμερα τόσο ταιριαστά στην περίπτωση του κοιμητηριακού ναού του αγ. Θωμά στο χωριό Κίτι πουπρόσφατα οι ιερείς της κοινότητας π. Σωτήριος Γερολέμου και π. Νικόλαος Πάτσαλος υπό την καθοδήγηση και φροντίδα τουΤμήματος Αρχαιοτήτων, το συντήρησαν και το έχουν επιδιορθώσει, αναδεικνύοντάς το ως ένα μοναδικό στην Κύπρο μνημείο.

Στο μικρό αυτό εξωκκλήσι,που τιμάται στην μνήμη του αποστόλου Θωμά,φυλάσσεται μία προσκυνηματική εικόνα μεθέμα την Ψηλάφηση του απ. Θωμά. (εικ. 1)

Η εικόνα, σύμφωνα με την αφιερωματική επιγραφή που σώζεται σ αυτήν αλλά και την τεχνοτροπία της, ανήκει στο χρωστήρα του αγιογράφου Νεόφυτου Ν. Ζωγράφου από την γειτονική κοινότητα Τερσεφάνου και είναι αφιέρωμα κάποιου Χρήστου Γ. Οικονομίδη.Το έτος κατασκευής της είναι το 1919. Μπορούμε λοιπόν, να συμπεράνουμε, ότι η εικόνα παραγγέλθηκε επ΄ ευκαιρία της επικείμενης ανακαίνισης του ναού, ο οποίοςσύμφωνα με επιγραφή στο υπέρθυρο της βόρειας εισόδου: «ΑΝΑΝΕΩΘΗ ΚΑΤΑ ΜΑΙΟΝ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1922».

Εικ. 1. Νεόφυτος Ν. Ζωγράφος, 80 x 52,5 εκ.                                                                                                                         Η Ψηλάφηση του Θωμά,  1919, Αυγοτέμπερα σε ξύλο.

Η εικόνα σήμερα βρίσκεται στον νότιο τοίχο, δίπλα από το εικονοστάσιο σε προσκυνητάρι και αποτελεί την παλαιότερη εικόνα που σώζεται στο ναύδριο αυτό. Απεικονίζει την στιγμή που ο αναστημένος Ιησούς εμφανίζεται στους Αποστόλους,στον τόπο δηλαδή όπου ήταν συγκεντρωμένοι εξ’  αιτίας του φόβου που τους διακατείχε για τους Ιουδαίους. Στο πάνω μέρος η επιγραφή με κόκκινα γράμματα: Η ΨΗΛΑΦΗΣΙΣ ΤΟΥ ΘΩΜΑ.

Η σκηνή διαδραματίζεται σε κλειστό δωμάτιο, όπου ο Χριστός εισήλθε κεκλεισμένων των θυρών, σύμφωνα με την ευαγγελική περικοπή. Ο Ζωγράφος ερμηνεύει το γεγονός με αμεσότητα,ακολουθώντας την παραδοσιακή βυζαντινή απόδοση του εικονογραφικού θέματος το οποίο εντάσσεται στον εικονογραφικό κύκλο των εωθινών ευαγγελίων.

Ο Χριστός στέκεται στο μέσον διαχωρίζοντας τον όμιλο των μαθητών σε δύο ομάδες. Όλοι οι μαθητές είναι παρόντες.(εξαιρουμένου του Ιούδα που μόλις πριν λίγες μέρες πρόδωσετον διδάσκαλο του για τριάντα αργύρια). Φορεί άσπρο ιμάτιο και σκούρο πράσινο χιτώνα που οι πτυχώσεις του φωτίζονται με λεπτή χρυσή πινελιά. Έχει το δεξί χέρι υψωμένο στο οποίο φαίνονται καθαρά τα σημάδια από τα καρφιά, ενώ το αριστερό Του χέρι είναι υψωμένο στο στήθος με τον δείκτη του χεριού να δείχνει την λογχευθείσα πλευρά από την οποία εξήλθε αίμα και ύδωρ. Ο Ιησούς με αυτό τον τρόπο, καλεί τον περίεργο και δύσπιστο απόστολό Του να ερευνήσει. Φέρει χρυσό φωτοστέφανο με την αποκαλυπτική επιγραφή: Ο ΩΝ.

Ο απ. Θωμάς απουσίαζε όταν ο Χριστός, μετά την Ανάσταση, επισκέφθηκε τους Μαθητές Του στο υπερώο όπου είχαν μαζευτεί. Όταν ο Θωμάς πληροφορήθηκε την επίσκεψη του Χριστού, ζήτησε να Τον δει και να ψηλαφήσει τις πληγές του Σταυρού στα χέρια και την πλευρά Του. Όταν μετά από οκτώ ημέρες ο Χριστός επισκέφθηκε και πάλι τους μαθητές Του, κάλεσε τον απ. Θωμά να ψηλαφήσει τα σημάδια των πληγών στο σώμα Του. 

Σε αντίθεση με τις ήρεμες φιγούρες των άλλων μαθητών που ιστορούνται όρθιοι, η δική του έχει κινητικότητα. Τη δείχνουν τα πόδια του και το πτυχωμένο ιμάτιό του. Ο απ. Θωμάς εδώ εικονίζεται με το στόμα να είναι ανοικτό, γονατιστός, έκπληκτοςμε το βλέμμα καρφωμένο στο διδάσκαλό του και γεμάτος απορία για το θαύμα που αντικρίζει. Έχει τα χέρια στο στήθος σε στάση ικεσίας, αδύναμος να απλώσει τα χέρια και να ψηλαφήσει αναγνωρίζοντας την Θεότητα του Χριστού. Κατά τον Ρωμανό τον μελωδό ο Θωμάς αναφωνεί, «Συμπάθησέ με, Δέσποτα, που σε ψηλάφησα με θράσος και καλοδέξου, Φιλάνθρωπε, εμέ που δε διστάζω πια, αλλά με πίστη φωνάζω:«Κύριος είσαι και Θεός μας». Πάνω από το κεφάλι του η ονομαστική επιγραφή: Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΘΩΜΑΣ. Την ίδια στάση των χεριών κρατούν όλοι σχεδόν οι μαθητές του Χριστού με τα μάτια ορθάνοικτα, μεταφέροντάς μας έτσι τα έντονα τους συναισθήματα και την ταραχή βλέποντας τον Κύριo να αποκαλύπτει την πληγωμένη πλευρά και τα τραυματισμένα Του χέρια.

Η όλη σκηνή είναι απλή και αφαιρετική στη σύνθεση και εκτέλεσή της. Η απεικόνιση των αποστόλων ένθεν και ένθεν του Διδασκάλου τους αφήνουν εν πρώτοις αδιάφορο τον θεατή που μένει εκστατικός και επικεντρώνει το βλέμμα του στην κυριαρχία του προσώπου του αναστημένου Ιησού. Η διάταξη αυτή, συμβάλλει στην οπτική καθαρότητα του γεγονότος, τονίζοντας τον διδακτικό-αφηγηματικό της σκοπό. Επίσης, η εικαστική αφήγηση γύρω από την γαλήνια και δεσποτική μορφή του Χριστού προσδίδει στην εικόνα μία δομική σταθερότητα και συμμετρία.  Επιπρόσθετα, δεν δίνεται έμφαση στην κλειστή θύρα ή σε μνημειακά οικοδομήματα με τρούλους και κολώνες,τα οποία είναι χαρακτηριστικά πολλών βυζαντινών και μεταβυζαντινών φορητών εικόνων και αποτελεί ένα καίριο σημείο στη διήγηση της ευαγγελικής περικοπής. Έτσι, το φόντο αποδίδεται με απλή προοπτική ενός δωματίου ενώ μπροστά εικονίζονται σκαλοπάτια. Αντίθετα, σε ομόθεμη εικόνα που φτιάχνει το 1915 για τον ναό του αγ. Γεωργίου στο Παλαιχώρι Ορεινής, εμπλουτίζει το εικονογραφικό του πρότυπο με μεγαλοπρεπή, υψηλή και πολύχρωμη θύρα.

Ο Ζωγράφος εκτελεί παρόμοια έργα για τις ανάγκες και άλλων εκκλησιών που θέλουν να διακοσμήσουν τα επιστύλια των εικονοστασίων με την εικόνα της Ψηλάφησης όπως για παράδειγμα στον ναό της Παναγίας στη Δερύνεια, στον ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Φρέναρος, στον ναό του αγ. Νικολάου στο Φτερικούδι. Ενδιαφέρουσα θεματική παράσταση στην οποία αποτυπώνεται και η ψηλάφηση του Θωμά είναι η απεικόνιση της Ανάστασης του Χριστού ως κύριο θέμα στη μέση της εικόνας και γύρω από αυτήν παραστάσεις σύμφωνα με τον εορταστικό κύκλο του Πεντηκοσταρίου. Οι εικόνες αυτές θα ήταν σε χρήση καθ’ όλη τη διάρκεια της εκκλησιαστικής αυτής περιόδου (π.χ. στον ναό Παναγίας Αγγελόκτιστης στο Κίτι και στον ναό του Απ. Λουκά στην Αραδίππου). Ο Ζωγράφος σε μια άλλη περίπτωση, σε εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου (στονναό της αγ. Φωτεινής στην Αναφωτία), αποδίδει τον απ. Θωμά να παραλαμβάνει από τη Θεοτόκο, σύμφωνα με μια παράδοση, την Ζώνη της Θεοτόκου καθώς αυτή με θαυμαστό τρόπο ανέβαινε στους ουρανούς.

Ένα αιώνα μετά την πρώτη ανακαίνιση του ναού αυτού, σε μια εποχή που επιβάλλει, την κοινωνική αποστασιοποίηση, που οι θύρες των σπιτιών είναι ερμητικά κλειστές για τον φόβο της πανδημίας, ο Χριστός σήμερα επισκέπτεται και πάλιν τους φίλους Του και χαίρεται υπό μαθητού ερευνώμενος και ψηλαφώμενος. Ο απ. Θωμάς, χαίρεται και αυτός σήμερα να βλέπει τον ναό του ανακαινισμένο.  Όπως τότε λοιπόν, που «ούτε οι πύλες του Θανάτου, ούτε του τάφου οι σφραγίδες, ούτε τα κλείθρα των θυρών σε εμπόδισαν αλλά Ανέστης και συνάντησες τους μαθητές σου, έτσι και σήμερα σε παρακαλούμε μαζί με τον απόστολόν σου Θωμά να έλθεις για να μας χαρίσειςτην Ειρήνη την πάντα νούν υπερέχουσαν».

Η εικόνα μας, με τα κατανυκτικά γεώδη της χρώματα και τα ήρεμα πρόσωπα, πιστοποιεί με το δικό της μοναδικό τρόπο την αλήθεια της Χριστού Αναστάσεως.

Χαίρεις ρευνώμενος· δι φιλάνθρωπε πρς τοτο, προτρέπεις τν Θωμν,                       προτείνων τδιαπιστοντι τν πλευράν,                                                                      κόσμ πιστούμενος, τν σν                                                                                                          Χριστὲ τριήμερον                                                                                                                       γερσιν.

Loading
© 2011 - 2022 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΙΤΙΟΥ.
Made by