loading...
Από την πρώτη ευχή μέχρι και το βάπτισμα σύμφωνα με τον Άγιο Συμεών Αρχιεπίσκοπο ΘεσσαλονίκηςΑθηναίος Σεργίου
Άγιος Συμεών Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης

Από την πρώτη ευχή μέχρι και το βάπτισμα σύμφωνα με τον Άγιο Συμεών Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης

 

Αθηναίος Σεργίου

Βιογραφία

Ο Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης γεννήθηκε στα μέσα του 14ου αιώνα στην Κωνσταντινούπολη. Ό,τι αφορά την οικογενειακή του καταγωγή δεν έχουμε πληροφορίες. Μορφώθηκε στη μονή των αδελφών Καλλίστου και Ιγνατίου Ξανθοπούλου στην Κωνσταντινούπολη. Υπήρξε ιεροκήρυκας και πνευματικός και αγαπούσε πολύ τη λειτουργική προσευχή. Το 1416 εκλέγεται και ενθρονίζεται Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Ο βίος του και η όλη ποιμαντική διακονία του τον αναδεικνύουν άνδρα τίμιο, δίκαιο, φιλεύσπλαχνο, φιλόστοργο και αφιλόκερδο. Επιπρόσθετα σε αυτά τα χαρακτηριστικά που τον αντιπροσωπεύουν ο Άγιος Συμεών κατέστη ένας «ταπεινός επίσκοπος» για το ποίμνιό του. Ο χρονογράφος Ιωάννης αναγνώστης μας αποδίδει τον θάνατο του στα μέσα Σεπτεμβρίου του 1429, έξι μήνες πρίν την άλωση της Πόλεως. 

Το συγγραφικό του έργο είναι αρκετά πλούσιο με πληροφορίες που φωτίζουν τόσο τον βίο του όσο και την προσωπικότητά του. Έτυχε επιμελημένης εκπαίδευσης, κυρίως θεολογικής, και κατείχε άριστες γνώσεις της Αγίας Γραφής και της Πατερικής διδασκαλίας. Ο Άγιος Συμεών έγραψε θέματα δογματικά, πνευματικά, παραμυθητικά, λειτουργικά και υμνολογικά. Ένα από τα πολλά έργα του που θα αναλυθεί παρακάτω είναι το «Περί των ιερών τελετών» και συγκεκριμένα από την ευχή του ιερέα σε νεογέννητα βρέφη μέχρι και αυτή του αγίου βάπτισματος. Ο σκοπός του συγγραφέα γι’ αυτά τα κείμενα είναι να βοηθήσει τους πιστούς να κατανοήσουν τα ιερά μυστήρια με σκοπό να τους οδηγήσει στη Σωτηρία τους όπως ακριβώς το ίδιο πράττει ο ιερός Καβάσιλας. 

«Διὰ τί εἰς τὴν γέννησιν τοῦ βρέφους γίνεται εὐχή ἀπὸ τὸν Ἱερέα;»

 Αφού λοιπόν όταν η γυναίκα γεννήσει το βρέφος, ο ιερέας πηγαίνει στον οίκο και του διαβάζει ευχή, τον σταυρώνει και ευχαριστεί τον Θεό γι’ αυτή τη γέννα. Επίσης, εύχεται να είναι στερεωμένο και ευλογημένο και να αξιωθεί και του ιερού βαπτίσματος και χρίσματος. Σκοπός του βαπτίσματος είναι η ένωση με τον Δημιουργό που οδηγεί στην Σωτηρία του ανθρώπου.

«Φανέρωσις τῶν ὁσων γίνονται πρὸ τοῦ, εἰς το, καὶ μετά τὸ Βάπτισμα» 

Ο ιερέας ραντίζει τον οίκο και σφραγίζει το βρέφος στο μέτωπο δια τον νουν, στο στόμα δια τον λόγο και την πνοή και στη καρδία για την ζωτική δύναμη ώστε να παίρνει δύναμη Σωτηρίας και να μένει στερεωμένο μέχρι το Σωτήριο βάπτισμα. 

«Τὴν ὄγδoην ἡμέραν..» 

Το βρέφος προσφέρεται στην πύλη του ναού και επειδή δεν είναι έτοιμο ακόμα να λάβει το Άγιον Βάπτισμα και χρίσμα, ο ιερέας το σφραγίζει πάλι στο μέτωπο, στο στόμα και στο στήθος και διαβάζοντας την ευχή παίρνει το όνομα που οι γονείς του αποφάσισαν να του δώσουν, «οι τεκόντες θελήσαιεν..», όπως ακριβώς και ο Ιησούς Χριστός κατά την ογδόη ημέρα έλαβε την περιτομή και το όνομα Ιησούς. Εμείς, λέει ο Άγιος Συμεών δεν έχουμε περιτομή χάρι στον Χριστό που έπαθε, Σταυρώθηκε και Αναστήθηκε για τη δική μας Σωτηρία και έτσι μας ελευθέρωσε από τον θάνατο. Βέβαια, μας έδωσε το βάπτισμα που το χαρακτηρίζει ως περιτομή και καθαρίζει τον βαπτιζόμενο από τις αμαρτίες, αφού με το βάπτισμα κάθε βαπτιζόμενος συμμετέχοντας στην τριήμερο ταφή και Ανάσταση του Κυρίου απαλλάσσετε από το προπατορικό αμάρτημα των πρωτοπλάστων, οι οποίοι έχασαν τον παράδεισο, και αφήνει πίσω του τον παλαιό άνθρωπο και τις αμαρτίες προ του βαπτίσματος. Την όγδοη ημέρα δίδεται στο βρέφος το όνομα και αυτό έχει συμβολική σημασία. Αφού πέρασαν επτά ημέρες αρχίζει η ογδόη ημέρα η οποία συμβολίζει και προτειπόνει την Ανάσταση του Χριστού. Ο Άγιος Συμεών χαρακτηρίζει το βάπτισμα ως δεύτερη γέννηση επειδή ο άνθρωπος αναγεννάτε και αρχίζει μία καινούργια ζωή από το λουτρό της παλιγγενεσίας όπου βαπτίστηκε. Η ευχή της ονοματοδοσίας κατά την ογδόη ημέρα που το βρέφος λαμβάνει το όνομα του είναι πολύ σημαντική διότι ο ιερέας διαβάζοντας την ευχή το όνομα του νηπίου αναγράφεται στο βιβλίο το αιώνιο και έπειτα επιστρέφεται στη μητέρα του.

«Τ τεσσαρακοστῇ δὲ ἡμέρᾳ πάλιν προσάγεται ὑπὸ τῆς μητρός...»

 Στις σαράντα ημέρες η μητέρα πηγαίνει στην εκκλησία μαζί με το μωρό και στέκεται στην πόρτα του ναού, ο ιερέας σφραγίζει τη μητέρα και το βρέφος, διαβάζει πρώτα την ευχή στη μητέρα ώστε να καθαρισθεί και μετά επιτρέπει στη μητέρα να εισέλθει μέσα στον ναό γιατί πριν ήταν ακάθαρτη λόγω της γέννας. Έπειτα, λαμβάνει το μωρό ο ιερέας και μιμούμενος τον Συμεών που πήρε στην αγκαλιά του τον Χριστό εκφωνεί το «Νυν απολύεις» και με αυτό τον τρόπο ο ιερέας εύχεται το βρέφος να λυθεί από την αμαρτία και να δει το φως του Χριστού που φανερώθηκε στα έθνη του νέου Ισραήλ. Αν το βρέφος είναι βαπτισμένο ο ιερέας το βάζει στο ιερό βήμα και το περιφέρει στην Αγία Τράπεζα για προσκύνηση, αυτό φανερώνει ότι είναι αφιέρωμα στο Θεό και προσκυνά τον ποιητή και πλάστη του. Εάν το παιδί δεν έχει βαπτιστεί, ο ιερέας σταματά μπροστά στις εικόνες ανάμεσα στα μανουάλια, προσκυνούν το θυσιαστήριο και τέλος το παραδίδει στη μητέρα  Από εκείνη ακριβώς τη στιγμή το βρέφος θεωρείται κατηχούμενο. Από τη στιγμή αυτή και έπειτα η μητέρα έχει πλέον την άδεια, αφού καθαρίσθηκε, να μεταβαίνει στην εκκλησία και να κοινωνεί των Αχράντων Μυστηρίων. 

«Ἐκεῖνα ὁποῦ γίνονται εἰς τὸ Ἁγιον Βάπτισμα»

Αρχικά, το βάπτισμα δεν έχει συγκεκριμένο χρόνο που εκτελείται όπως η πρώτη ημέρα και η όγδοη της γεννήσεως κατά τις οποίες διαβάζονται ευχές από τον ιερέα. Φυσικά υπάρχουν εξεραίσεις, για παράδειγμα αν εμφανιστεί κάποιο σοβαρό πρόβλημα και το βρέφος κινδυνεύει να πεθάνει, γίνεται το βάπτισμα αμέσως μετά τη γέννηση. Αν όμως δεν υπάρχει φόβος θανάτου, το μυστήριο του βαπτίσματος μπορεί να γίνει και στο τέλος Θείας λειτουργίας ούτως ώστε το νεοφώτιστο να κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων. Ο Άγιος Συμεών κάνει αναφορά στους εξορκισμούς που γίνονται προ του βαπτίσματος, εξηγώντας πως οι εξορκισμοί πρέπει να διαβάζονται σωστά και να ακούγονται απο όλους ώστε να μην έχουν ταραχές στον ύπνο τους και να βλέπουν φαντάσματα όπως έγιναν σε ανθρώπους που δεν διαβάστηκαν καλά οι εξορκισμοί. Επίσης, ο Άγιος τονίζει ότι οι ευχές πρέπει να λέγονται πολλές φορές. 

 

«Ὄτι πρέπει ὁ Ἀνάδοχος τοῦ βαπτιζομένου ὀρθόδοξος είναι καὶ εὐσεβής»

 Ο Άγιος Συμεών αναφέρει πως για να γίνει κάποιος ανάδοχος θα πρέπει να τηρεί κάποιες προϋποθέσεις. Οι γονείς δε, θα πρέπει να επιλέγουν αναδόχους που είναι φίλοι της ευσεβείας και διδάσκαλοι της πίστεως και να φωτίζουν τον νεοφώτιστο προς τον Αληθινό λόγο, γιατί πολλές φορές γίνονται ανάδοχοι άνθρωποι˙ είτε άθεοι, είτε αιρετικοί αλλά και πολλές φορές διώκτες της πίστεως. Τέτοιοι ανάδοχοι δεν φωτίζουν τα παιδιά προς τη Χριστιανική πίστη αλλά τα ρίχνουν στο σκοτάδι. Επι τοὐτου, ο ιερέας  ο οποίος τελεί το μυστήριο σε τέτοιες περιπτώσεις θεωρείται συμμέτοχος. Παράλληλα, ο Άγιος Συμεών εκτός από τις προϋποθέσεις του αναδόχου δίνει και προϋπόθεση για την οικογένεια του νηπίου. Αν οι γονείς του νηπίου είναι ασεβείς θα πρέπει πριν το βάπτισμα να ομολογήσουν ότι το βάπτισμα καθαρίζει τον άνθρωπο από την αμαρτία, τον αναγεννά και ότι γίνεται Χριστιανός. Ο ανάδοχος κατέχει σημαντική θέση στο μυστήριο του βαπτίσματος, αφού γίνεται εγγυητής του βαπτιζομένου προς τον Θεό.

Ο ιερέας αφού ευλογήσει, αρχίζει η ακολουθία της κατήχησης. Φυσάει τρείς φορές σταυροειδώς πάνω στον κατηχούμενο ο οποίος είναι γυμνός με το κεφάλι του ασκεπή και έχει καλυμμένη μόνο τη μέση του. Το φύσημα συμβολίζει ότι κατά την δημιουργία του ανθρώπου˙ ο Θεός ενεφύσησε στον Αδάμ πνοή ζώσα. Οι τρείς φορές που εμφυσά ο ιερέας συμβολίζει την Αγία Τριάδα που έχει κοινή χάρη και ενέργεια. Ενώ το σταυροειδές φύσημα συμβολίζει το ένα απο τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος, δηλαδή τον Χριστό˙ που ενσαρκώθηκε, έπαθε, σταυρώθηκε, αναστήθηκε και νίκησε τον θάνατο και τον διάβολο, ο οποίος μέχρι τότε είχε την εξουσία του θανάτου. Αφού λοιπόν ο ιερέας φυσήξει τρείς φορές στον κατηχούμενο, τον σφραγίζει τρείς φορές με το χέρι του και λέγει: «Αἱ χεῖρες σου ἐκποίησάν με καὶ ἔπλασάν με». Σφραγίζει στο μέτωπο, για να αγιασθεί και να γίνει τέλειος στον νουν και να διώξει από αυτόν την παλαιά πλάνη. Σφραγίζει στο στόμα, για να αγιασθεί στον λόγο και να ομολογεί πάντοτε την αλήθεια που είναι ο Χριστός. Τέλος, σφραγίζει στην καρδία, για να είναι καθαρός ώστε να βλέπει τον Θεόν, όπως διαβεβαίωσε και ο ίδιος Ιησούς Χριστός στην επι του Όρους ομιλία «μακάριοι οἱ καθαροί τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται» (Μτ.5,8). Στη συνέχεια, ο ιερέας βάζει τη χείρα του πάνω στον κατηχούμενο και διαβάζει τις ευχές. Όπως προαναφέρθηκε, πριν γίνει το φύσημα και το σφράγισμα ο κατηχούμενος έχει αφαιρέσει τα ενδύματά του, και κοιτάζοντας πλέον προς την ανατολή, διώχνει κάθε κακία, ελευθερώνεται από την αμαρτία. “Γυμνός” και “ελεύθερος” πια από την πλάνη και τη φθορά προσέρχεται στον Χριστό. Ο ανατολικός προανατολισμός του κατηχουμένου συμβολίζει ότι ζητάει να δει το φως τον αληθινό, τον Ιησού Χριστό, που είναι ο ήλιος της δικαιοσύνης και ήρθε από την ανατολή. Στην συνέχεια ο ιερέας ή ο αρχιερέας αφού έχει βάλει το χέρι του στον βαπτιζόμενο, διαβάζει πέντε ευχές. Η πρώτη ευχή αναφέρεται στο όνομα της Παναγίας Τριάδος και παρακαλεί τον Θεό ο βαπτιζόμενος να μην αρνηθεί ποτέ το όνομα της Αγίας Τριάδος. Η δεύτερη και τρίτη ευχή είναι εξορκισμός που διώχνει τους δαίμονες. Η τέταρτη ευχή απευθύνεται στον Θεό,  για να στηρίξει τον βαπτιζόμενο στην πίστη του και να τον φυλάττει από τις παγίδες του διαβόλου. Η πέμπτη ευχή αφιερώνει τον βαπτιζόμενο στον Θεό, καθώς ο ιερέας φυσάει για δεύτερη φορά στον βαπτιζόμενο και διώχνει από αυτόν παν πονηρό και ακάθαρτο πνεύμα, το οποίο εμφωλεύει στην καρδία του. Στο τέλος αυτής της ευχής γίνεται η αποταγή, όπου ο κατηχούμενος στρέφεται προς την δύση και ο ιερέας λέει: «Αποτάσση τω Σατανά; και πάσι τοίς έργοις αυτού; και πάση τη λατρεία αυτού; και πάσι τοις αγγέλοις αυτού; και πάση τη πομπή αυτού; » και ο βαπτιζόμενος κάνει την αποταγή τρείς φορές και ξανά ρωτά ο αρχιερέας «Απετάξω το σατανά;» και ο βαπτιζόμενος απαντά  «Απεταξάμην». Ο βαπτιζόμενος εμφυσά τρείς φορές και διώχνει τον σατανά και γυρίζει προς την ανατολή, αυτό είναι συμβολικό, δηλαδή, ότι από το σκότος γυρίζει στο φως και ο ιερέας λέει στον βαπτιζόμενο να πει ότι συντάσσετε τον Χριστό και ότι πιστεύει εις ένα Θεό Πατέρα Κύριον. Έπειτα ο βαπτιζόμενος ομολογεί το σύμβολο της πίστεως τρείς φορές.

Στις μέρες μας μετά την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού, το σύμβολο της πίστεως και γενικά την απόταξη, τα λέει ο ανάδοχος.

 Μέσα από το κείμενο του Αγίου Συμεών βλέπουμε ότι το μυστήριο του βαπτίσματος έχει μεγάλη σημασία διότι είναι η δεύτερη γέννηση του ανθρώπου. Γι’ αυτή τη σημαντικότητά του, αρχικά γίνονταν οι βαπτίσεις το Μεγάλο Σάββατο το πρωί, πριν από τη Θεία λειτουργία σύμφωνα με μαρτυρίες.

Στη συνέχεια, ο ανάδοχος προσφέρει τον βαπτιζόμενο στην κολυμβήθρα, ο αρχιερέας θυμιάζει γύρω από την κολυμβήθρα, συμβολίζοντας έτσι την ευωδία του Αγίου Πνεύματος και την απομάκρυνση των αμαρτημάτων ενώ ταυτόχρονα ευλογεί την βασιλεία της Αγίας Τριάδος του μόνου Θεού. Μετά από αυτά λέγονται τα ειρηνικά και ο αρχιερέας ζητά από τον Θεό να καθαρίσει και να συγχωρήσει τον βαπτιζόμενο από την αμαρτία. Όταν τελειώσουν οι αιτήσεις, ο αρχιερέας εκφωνεί την ευχή «Μέγα σοι Κύριε και θαυμαστά τα έργα σου» τρείς φορές. Ακολούθως, σφραγίζει το νερό τρείς φορές σταυροειδώς και εύχεται να γίνει «αφθαρσίας πηγή» και εμφυσά τρείς φορές στο ύδωρ, μιμούμενος τον Χριστό, μαρτυρώντας με αυτό το τρόπο το Πνεύμα του Θεού που καθαγιάζει τα ύδατα. Το σημείο του Σταυρού γίνεται επίσης και για να φύγουν από το ύδωρ οι κακές δυνάμεις και να γίνει πνευματικό και Άγιον. Όπως το ύδωρ προμηνύει το βάπτισμα, το λάδι από την άλλη συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα. Αυτό υποστηρίζεται με το συμβάν της Παλαιάς Διαθήκης κατά το οποίο, καθώς ο Νώε ήταν μέσα στην Κιβωτού κατα τον κατακλυσμό, περιστέρι έφερε κλαδί ελιάς που συμβολίζει την αγαθότητα του Θεού. Γι’ αυτό έχουμε το λάδι στο βάπτισμα, το οποίο αγιάζεται από τον αρχιερέα ή ιερέα και φυσά τρείς φορές και σφραγίζει το λάδι και με το φύσημα συμβολίζεται η Χάρις του Αγίου Πνεύματος. Αφού ο αρχιερέας διαβάσει την ευχή του ελαίου, ρίχνει τρείς φορές σταυροειδώς μέσα στην κολυμβήθρα το λάδι ψάλλοντας το Αλληλούια.