loading...
† Ιερομόναχος Κύριλλος Καστανοφύλλης
ieromonaxos-kyrillos-kastanofyllhs.png

Ιερομόναχος Κύριλλος Καστανοφύλλης

Ηγούμενος Ιεράς Μονής Προυσού

Άγνωστος στους πολλούς ο «πανοσιώτατος» και «μουσικολογιώτατος» ιερομόναχος Κύριλλος Καστανοφύλλης, ηγούμενος της Ιεράς Μονής της Παναγίας στον Προυσό Ευρυτανίας. Πνευματική προσωπικότητα με ουσιαστική, αθόρυβη εθνική προσφορά κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας και της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821.

Γεννήθηκε στο χωριό Καστανιά των Αγράφων γύρω στο 1775. Ορφανός από πατέρα, με δίψα μαθήσεως κατέφυγε σε μικρή ηλικία στο κοντινό Μοναστήρι της Παναγίας στον Προυσό για τα πρώτα γράμματα. Σε ηλικία δεκαεννέα ετών (1794) εκάρη Μοναχός και λίγο αργότερα χειροτονήθηκε Διάκονος και εν συνεχεία Πρεσβύτερος.

Ο βαθύς πόθος της ψυχής του να γνωρίσει μεγάλες ασκητικές μορφές οδήγησε τα βήματά του το 1796 στο Άγιον Όρος. Εκεί μαθήτευσε κοντά στον άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, του οποίου πολλά συγγράμματα «καλλιγραφίᾳ χρώμενος ἰδίαις χερσίν καλλιέγραψεν». Από τα δεκαεννέα συνολικά έτη που παρέμεινε στο Άγιον Όρος, τα επτά βρισκόταν υπό την πνευματική καθοδήγηση του αγίου Νικοδήμου ως υποτακτικός του. Ο ίδιος μάς πληροφορεί ότι «ἀποβιώσαντος τοῦ ὁσίου Νικοδήμου καὶ ἀπορφανισθέντος τοιούτου πατρὸς καὶ διδασκάλου», ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση των προεστώτων του βιλαετίου Καρπενησίου και αναχώρησε από τον Άθωνα το 1814 για το Μοναστήρι της Παναγίας στον Προυσό.

Πράγματι, στις 23 Ιουνίου 1813, «δι’ αἰτήσεως τῶν πατέρων καὶ τῶν τιμιωτάτων προεστώτων τοῦ βιλαετίου τοῦ Καρπενησίου», κλήθηκε να έρθει στο Μοναστήρι της Παναγίας στον Προυσό, για να το σώσει από τον κίνδυνο του αφανισμού. Είχε ένα βαθύτερο νόημα η πρόσκληση. Είναι οι παραμονές της ενάρξεως της Επαναστάσεως του 1821 και η παρουσία του ήταν αναγκαιότατη.

Πολλές φορές χρειάσθηκε να συναντηθεί με τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ μεταξύ των ετών 1815 και 1820 στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και με άλλες προσωπικότητες. Από τη σχετική αλληλογραφία τους υπάρχουν ενδείξεις ότι είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία. Στο Μοναστήρι έβρισκαν συχνά καταφύγιο κλέφτες και αρματολοί. Στην Προυσιώτισσα με τις φροντίδες του άξιου ηγουμένου είχε φιλοξενηθεί για πολύ καιρό ο στρατάρχης της Ρούμελης, Γεώργιος Καραϊσκάκης, και μάλιστα στον καιρό της ασθένειάς του. Ο Κύριλλος δέχθηκε και τον Μάρκο Μπότσαρη που θέλησε να προσκυνήσει την Παναγία και να ζητήσει τη βοήθειά της πηγαίνοντας για τη μάχη στο Κεφαλόβρυσο. Όταν, τελικά, οι σύντροφοι του Μάρκου έφεραν τον νεκρό ήρωα στον νάρθηκα της Μονής, εκείνος συγκινημένος διάβασε το πρώτο Τρισάγιο. Γνώριζε, λοιπόν, καλά ο ηγούμενος Κύριλλος ότι «καθ ὅλον τὸ μακρὸν διάστημα τῆς δουλείας ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἦταν ἀναγκασμένη νὰ σηκώνῃ δύο βάρη, ἕνα τὸ δικὸ της κι ἕνα ἐκεῖνο τοῦ Ἔθνους».

Ο Κύριλλος υπήρξε «ἀλείπτης» (πνευματικός προπονητής) αρκετών νεομαρτύρων. Στήριξε, έτσι, πνευματικά και προετοίμασε για το μαρτύριο τον νεομάρτυρα άγιο Ιωάννη τον «ἐξ Ἀγαρηνῶν» από την Κόνιτσα, που μαρτύρησε στο Βραχώρι (σημερινό Αγρίνιο) στις 23 Σεπτεμβρίου 1814. Ύστερα από μερικά χρόνια έκανε την εκταφή του κρυφά, παρέλαβε τα άγια λείψανά του και τα απέκρυψε στο Μοναστήρι. Έτσι, διασώθηκαν μέχρι σήμερα.

Ο ιερομόναχος Κύριλλος Καστανοφύλλης, ως Πνευματικός στήριξε πολλούς Χριστιανούς που κατέφευγαν κοντά του. Συνέβαλε δε τα μέγιστα στην πνευματική αφύπνιση, αναγέννηση και παρηγορία των υπόδουλων Ελλήνων της ευρύτερης περιοχής των Αγράφων. Ιδρυτής της Σχολής των Ελληνικών Γραμμάτων της Ρούμελης το 1820, φρόντισε να επικυρωθεί η ίδρυσή της με πατριαρχικό Σιγίλλιο από τον φίλο του Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄. Κατέστη αναμφίβολα και ο αναμορφωτής και ανακαινιστής της Ιεράς Μονής της Παναγίας Προυσιώτισσας.

Τα τελευταία περίπου δέκα χρόνια της ζωής του επέστρεψε στο Άγιον Όρος, «ἔγκλειστος» πλέον σε ένα κελλί της Κουτλουμουσιανής Σκήτης του Αγίου Παντελεήμονος. Πέθανε γύρω στο 1835.

Ο Κύριλλος συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων λογίων του Αγίου Όρους της εποχής του μαζί με τον άγιο Νικόδημο, τον Χριστόφορο Προδρομίτη κ.α. Συνέγραψε και αντέγραψε σειρά έργων πατερικών, μουσικών, νομοκανονικών, την «Ἱερὰν Διήγησιν περὶ τῆς θαυματουργοῦ εἰκόνος τῆς Παναγίας τῆς Προυσιωτίσσης», Πατριαρχικά Σιγίλλια, μουσικούς κώδικες κ.λ.π.» Πρόκειται για έναν δόκιμο συγγραφέα και ακαταπόνητο εργάτη του Ευαγγελίου, που διακρίθηκε «ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ». Για μία προσωπικότητα με αθόρυβη εκκλησιαστική και εθνική προσφορά στους δύσκολους εκείνους χρόνους, που επαλήθευσε το ότι «ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ὑπῆρξε καὶ παραμένει ἐς ἀεὶ ἡ μεγάλη πνευματικὴ δύναμις τοῦ Ἑλληνικού Ἔθνους καὶ γι αὐτὸ ἡ παρουσία τῆς εἶναι αἰσθητὴ σὲ ὅλες τὶς πτυχὲς τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου».

Πηγή: Ορθόδοξο Χριστιανικό Περιοδικό Αδελφότητος Σωτήρος, Έτος 62ο – 1 Ιουνίου 2021, τεύχος: 2244, σελ. 259-260.

Ιερομόναχος Κύριλλος Καστανοφύλλης